Người Mẹ Quê

L’amour est un champs de rose arrosé de pleurs. Tình yêu là một vườn hồng được tưới bằng nước mắt.

Phải đến hơn năm tuổi mẹ tôi mới dụ được tôi đi học. Hôm ấy là ngày Chủ Nhật, hai mẹ con đi lễ nhà thờ Couvent des oiseaux, gập được sơ Cêcilia, bạn học cũ của mẹ tôi. Sau khi hỏi thăm súc khỏe gia đình tôi, sơ quay sang hỏi tôi đã đi học chưa. Tôi chưa biết phải trả lời thế nào cho đỡ quê, thi mẹ tôi đỡ lời, “cháu nó còn chờ bố nó về cho đi học trường tây”.

Thực ra thì trước đây mẹ tôi có mang tôi đến cậu Liên, nhưng thấy cậu lúc nào cũng cầm cái roi, nên tôi sợ không dám đi học. Một lần nữa đến gập thày giáo Tĩnh, thấy mặt thày lúc nào cũng lạnh đồng tiền, tôi phát ớn. Khi thày xuống bếp pha bình trà, tôi đã bỏ chạy về trước khi mẹ tôi về tới nhà.

Và hôm nay, tôi đã bằng lòng đi học khi thấy khuôn mặt dịu hiền và nụ cười của sơ, nụ cười tươi như Tuyết Vân của nhóm Tin Yêu.

Trường của sơ có tên là St Thérèse, trường nằm bên cạnh dòng Mến Thánh Gía Hà Nội.

Đó là thời gian đẹp nhất trong quãng đời thơ ấu của tôi. Đi học có những bạn bè chất phát hiền hòa. Khi tan trường được mẹ và đôi khi được cả ma sơ đưa về nữa. Bao  nhiêu kỷ niệm êm đềm đến với tôi trong thời gian ấy. Có một hình ảnh mà mãi tôi không bao giờ quên. Hôm ấy là ngày thứ Bảy, tôi được cả mẹ và sơ đưa về nhà. Đến một đoạn đường, sơ hỏi tôi lớn lên Thọ muốn làm gì, tôi đang ấp úng chưa biết trả lời thế nào thì sơ hỏi tiếp:”chắc Thọ sẽ làm thày giáo giống bố”, mẹ tôi trả lời hộ:”Cháu nó suốt ngày ngậm hạt thị, thì là sao làm được thày giáo”. “Hay là Thọ chịu khó đi học, sơ hỏi tiếp, nay mai làm ông to, có tiền về sửa sang nhà trường cho ma sơ”. Mẹ tôi lại đỡ lời:”cháu nó yếu đuối lắm, làm ông bé còn không xong, thì làm sao làm được ông to”. “Phải đấy, sơ tiếp, nay mai Thọ học làm bác sĩ, về chữa bệnh cho mẹ và ma sơ, luc ấy chắc mẹ và ma sơ  cũng gìa rồi”. Tôi lắc đầu, và không để sơ hỏi tiếp, tôi lấy hết can đảm nói lên ước mơ thầm kín của mình:” lớn lên, Thọ muốn đi tu dòng ma sơ”. Không biết câu ấy có gì tiếu lâm mà hai bà đều lăn ra cười.

“Ôi vui sao ngày thơ ấu”, ngày ấy thật là vui. Đi đâu cũng có mẹ. Mẹ là sự che chở, mẹ là niềm vui. Có nhiều lần nhà trường tổ chừc tiệc trà, liên hoan, mẹ trổ tài nấu nướng, có cả các chị học nội trú ở Couvent des oiseaux xuống xem và học cách nấu nướng, ai cũng khen mẹ đẹp và dễ thương. Ngày ấy, mẹ là niềm hãnh diện và là người mẹ lý tưởng.

Thế rồi một buổi chiều.

Bố tôi trở về sau một thời gian dài đi tu nghiệp ở Pháp. Sau khi chia quà cho họ hàng , hàng xóm, cả nhà quây quần ăn bánh kẹo, những thứ quà trước đây chỉ đến trong giấc mơ. Rồi cả nhà đọc kinh.

Đọc kinh xong, bố tôi nói với mẹ:” Ngày mai, mẹ tắm rửa cho Thọ, mai bố cho Thọ đi học Lycée”. Tôi nghe bố nói mà bỗng rụng rời, đang cầm thanh Sô cô la mà để rơi xuống đất. Trước đây, tôi đã từng đì qua trường này vài lần. Có những lúc ra chơi, tôi thấy mấy ông Tây đi qua đi lại ở sân chơi, mặt mũi ông nào cũng ngầu như quân dữ đóng đinh Đức Chúa Giêsu, thấy mà phát khiếp. Có ai ngờ, ngày mai đây, tôi phải nạp mạng cho mấy ông Tây này. Nhìn lên tượng Thập Gía, tôi thầm trách:” Chúa ơi, mùa khổ nạn đã qua rổi (vì lúc ấy đã là tháng sáu), sao Chúa lại bắt con uống chén đắng”. Tôi nguyện xin Chúa “hãy cất chén đắng cho con, đừng để con phải học cái trường quái qủy này”. Nhưng Chúa đã không cất chén đắng cho tôi. Lúc ấy tôi nghĩ có thể vì tôi không chịu đi học giáo lý, lại đi nhà thờ nghịch ngợm hơn là nghe cha giảng, nên Chúa phạt cho biết thân.

Hôm sau thằng Chi, đứa em họ rủ tôi đi học như thường lệ. Tôi đang xỏ dép thì bố tôi chận lại:”hôm nay con đi học trường mới rồi, nghỉ ở nhà, chiều đi học cho nó khỏe”. Bố tôi biết tôi sợ nên an ủi:”con đừng sợ, người Tây người ta rất qúy những đứa học giỏi. Rồi đây bố với anh Đức kèm con thật giỏi để cuối năm con lĩnh thật nhiều phần thưởng. Học trường Tây mới có tương lai, con ạ”. Ngày ấy, tôi chưa biết tương lai là gì. Tôi chỉ biết tương lai là chiều nay tôi phải đi đoạn đường Thập Gía với bao nỗi lo sợ.

Tôi nghĩ đến những đứa bạn hiền lành, và nhất là từ đây, những lúc tan trường không được sơ Cêcilia đưa về nữa, một nỗi buồn mênh mông xâm chiếm tâm hồn tôi.

Cô giáo trường mới của tôi là một bà đầm tuổi trung niên. Bà cũng rất dịu dàng. Tôi ngồi bàn đầu bên cạnh Gilbert, người tây lai. Anh có hai người chị. Thỉnh thoảng giờ ra chơi, hai chị có đến gập tôi và cho quà. Năm đầu học trường tây trôi qua êm đềm và hai năm sau cũng êm đềm như vậy.

Năm thứ tư, tôi đã quen thông thổ ở trường rồi. Không những tôi không còn nhút nhát nữa mà bây giờ tôi đã là một thằng ”tướng qủy”. Tôi đã bắt chước chửi thề và nói tục không khác gì những thằng mất dậy ở trường.

Tôi thường hay đến trường sớm để làm homework cho mấy thằng con  nhà giầu. Mỗi bài tôi được trả năm đồng (năm đồng ngày ấy mua được tô phở). Những đứa không có tiền tôi bắt làm lính cho tôi sai bảo. Vì không làm bài tập thì thày giào Tây bợp tai cho cái nào là long óc cái ấy.

Nhưng càng ngổ ngáo bao nhiêu thì lại càng nhiều kẻ thù bấy nhiêu. Có lần tôi đã nghe những  đứa nói xấu tôi, có đứa hục hặc với tôi lúc ra chơi, và tệ nhất là có những đứa đã nói xấu mẹ tôi.

Lúc này bố tôi phải đi làm ở Saigon. Hàng ngày mẹ tôi phải mang tôi đến trường. Những lúc đến trường sớm, mẹ tôi thường hay nói chuyện với bà hàng kem, người cùng xóm. Lúc không có bà, mẹ tôi ngồi đọc kinh.

Có những đứa nói mẹ tôi quê mùa, răng đen và nhiều thứ không được êm tai mấy. Có đứa xấu miệng hơn nói mẹ tôi bị thần kinh mỗi lần mẹ đọc kinh. Có đánh nhau hoài cũng không bịt được miệng chúng.

Quả thật, nếu so với  mẹ thằng Tiến, đi xe Vespa trở nó đi học, mẹ thằng Phú lái xe ô tô, mẹ thằng Lâm mặc váy ngắn, áo sơ mi hở ngực, với hai quả cantaloupe hai bên bên, thì mẹ tôi thật là quê mùa.

Lúc này đây, vì sự quê mùa của mẹ, tôi đã ngần ngại đi với mẹ tới trường. Và là một cực hình khi nghe những đứa chê bai mẹ tôi. Đã có những lúc tôi thầm trách bố tôi, học giỏi, đi tây, mà sao lại không lấy một người vợ như mẹ thằng Tiến, chẳn hản, cho tôi đỡ quê.

Cho đến một buổi trưa, chúng tôi rủ nhau lên rừng chơi bắn súng. Giữa cuộc chơi hai phe cãi nhau. Có một thằng chỉ tôi, nói mẹ tôi thế này thế kia. Tôi nhảy đến quyết ăn thua đủ với nó, nhưng có một anh lớn học trên tôi và lớn xác hơn tôi nữa, chặn tôi lại và nói thầm bên tai tôi:”mày không lại nó đâu, nó khỏe và bố nó làm to lắm”. Anh dắt tôi đến nửa đường rồi mới trở lại chơi tiếp. Tôi hậm hực trở về nhà dù, chỗ mẹ tôi ngồi. Mẹ tôi hỏi sao lại về sớm vậy và tôi đã trút lên mẹ  bao nhiêu lời phũ phàng, mất dậy. Mẹ tôi đỏ mặt lên, phần thì xấu hổ với bà hàng kem, phần thì quá ngỡ ngàng trước sự hỗn láo của tôi.

Rồi chuông reo, tôi lẳng lặng đến cổng trường.

Khi đi được hai trăm bước, tôi quay đầu trở lại. Lúc này những người đàn bà văn minh đã lái xe về hết rồi, bà hàng kem đã về trước khi chuông reo, chỉ còn lại mẹ tôi với đôi vai gầy, bước đi thẫn thờ. Hai hàng nước mắt tôi bỗng trào ra. Tôi chạy trở lại cổng trường. Nhưng cổng đã khóa. Tôi gọi mẹ, nhưng nghẹn lời không nói ra được. Ông Tây đen gác cổng vỗ vai tôi nói gì tôi không nghe rõ. Tôi chỉ nghe được tiếng vít (vite là nhanh), rồi ông chỉ đồng hồ, kẻ một đường từ số hai đến số sáu.

Tôi ngồi vào lớp học mà linh hồn tôi bị Thiên Thần Chúa lôi xuống địa ngục cho nếm mùi hỗn hào. Đến khi tôi đọc bài mà thằng Tiến phải nhắc tôi đến ba lần mà tôi vẫn không biết tôi ở đâu. Cả lớp cùng cười khi ông tây hòi tôi “mày đang ở cung trăng hả”.

Giờ ra chơi, tôi đi lang thang trên sân trường nhìn xuống con lộ mong được gập mẹ. Có những lúc ra chơi, gập lúc mẹ tôi đi chợ về, tôi lao xuống bốc một nắm sim nhét đầy túi vô lớp ăn. Nhưng hôm nay tôi chẳng buồn ăn. Thằng Định cho tôi quả cóc thật to mà tôi vẫn để nguyên.

Giữa lúc tôi đang ngụp lặn trong cơn hối hận dày vò, một người đàn bà gánh hai hũ mắm tôm qua sân trường. Tôi thấy mặt bà buồn so, hình như là bán ế. Bổng đâu có hai đứa học trò chơi đuổi bắt thế nào mà đâm sầm vào hai cái hũ. Mùi mắm tôm từ hai cái hũ vỡ loang ra cả một góc sân. Tụi học trò bu quanh lại. một tay bịt mũi, còn miệng thì oang lên trong sự đau khổ của người đàn bà. Nhìn thấy khuôn mặt nhăn  nhúm của người đàn bà, tôi chạnh nhớ đến mẹ tôi. Tôi đến với bà cũng vừa lúc ông Tây, thày giáo tôi, cũng bước tới xem tính hình. Tôi nói với ông Tây: “Monsieur, monsieur, les deux garcons ont…đánh đồ mắm tôm…de cette pauvre femme” (ông ơi, hai thằng con trai đã đánh đổ mắm tôm của người đàn bà khốn khổ này).

Tôi còn muốn nói nhiều, hầu mong đánh động được lòng thương xót của ông Tây, nhưng khả năng tiếng tây của tôi lúc bấy giờ chỉ có thể…rặn ra được bấy nhiêu thôi. Ông Tây chỉ lạnh lùng giải tán lũ học trò để người đàn bà nghèo khổ trước cảnh mất mát tài sản lớn lao. Hai đứa con của bà chạy ra đón mẹ, hy vọng được đồng quà về chợ của mẹ. Nhìn thấy tình hình điêu tàn của mẹ, chúng không dám mở miệng. Bỗng nhiên bà giáng một cái tát thật mạnh vào đứa con gái lớn, rồi ba mẹ con ôm nhau khóc. Nhìn thấy cảnh tượng bi đát ấy, trong một phút bốc đồng, tôi đã trút hết số tiền để dành được, từ việc chép bài cho những đứa nhà giầu, cho người đàn bà khốn khổ ấy.

Người đàn bà chộp ngay lấy số tiền tôi cho, vì sợ rằng không nhanh tay thì tôi sẽ đổi ý (vì rất có thể tôi sẽ đổi ý, vì số tiền này rất lớn đối với tôi). Bà mẹ cảm ơn tôi và hứa khi đi nhà thờ sẽ cầu nguyện Chúa trả công bội hậu cho tôi!

Tôi tự hỏi không biết tôi có làm thêm lỗi lầm với mẹ tôi nữa hay không. Vì đã bao lần khi đi chợ với mẹ, mỗi lần vào quán phở, mẹ chỉ dám gọi hai tô phở cho hai anh em thôi, còn mẹ thì chờ đến cuối bữa húp lại những gì còn thừa của hai anh em thôi. Tôi có tiền ấy mà chẳng bao giờ bao mẹ ăn một bữa cho trọn vẹn.

Rồi chuông báo hiệu hết giờ ra chơi.

Hai giờ cuối cùng là hai giờ Việt văn. Được thày giáo Việt nam giảng sử ký Việt nam bằng tiếng Việt là hai giờ tôi thích nhất trong tuần. Tôi say sưa nghe thày giảng mà chuông hết gìờ lúc nào không hay.

Khi đến cổng trường, mẹ tôi đã chờ sẵn. Tôi đưa cập cho mẹ cầm và đã quên đi những gì buổi trưa đã làm mẹ buồn.

Đến ngã ba Duy Tân, tôi gập ba mẹ con Trung, chị Hiền và mẹ Trung. Trung là bạn học ngày tôi còn học trường Ma sơ. Lúc này Trung đang dắt xe đạp, đằng sau đèo hai thùng nước gạo về cho heo ăn. Tôi theo chị Hiền đứng đằng sau xe đạp giữ thăng bằng cho hai thùng nước gạo.

Thấy lúc này tôi học trường Tây, mặc quần áo tươm tất, hai chị em Trung phục lắm. Tôi được dịp trổ tài …nói phét. Hai chị em Trung được tôi kể chuyện thích quá, cười híp cả mắt lại. Trung cười thế nào mà vô tình đi qua cái ổ gà lớn. Xe của Trung chúi về phía trước, bánh sau của xe chồm lên rồi đổ về phía tôi. Tôi lãnh đủ quá nửa thùng nước gạo vào người. Mẹ tôi vội chạy lại đỡ chiếc xe đạp cho được thăng bằng, nhưng loay hoay mãi cũng không giúp Trung nhấc nổi cái bánh xe ra khỏi cái ổ gà. May quá, lúc ấy có anh lính đi ngang qua, nhấc được xe qua khỏi vùng “giông bão”.

Tình hình lúc này đã tạm yên, hơi buồn vì mất đi hơn nửa phần thức ăn cho heo. Tôi chuẩn bị tiếp tục câu chuyện đang bị bỏ ngang, thì một bàn tay giáng lên đầu Trung mười mấy cái cốc long cả óc. Sau đó bà tiến tới chị Hiền, mẹ tôi biết ý chạy lại, nhưng chị Hiền đã bị một cái tát nổ đom đóm mắt. Bà còn đinh lấy que vụt cho hai đứa con, nhưng mẹ tôi đã giựt được vất đi.

Tôi còn biết nói gì đây vì biết rằng “nói năng chi cũng thừa”, khi thấy chị Hiền và Trung cúi gầm mặt xuống vì xấu hổ bị mẹ đánh. Tôi tự hỏi sao trên đời này lại có người đàn bà ác độc như vậy. Lúc con cái gập khó khăn thì đứng trơ ra, đã không giúp gì cho con mà lại còn đánh đập nữa. Nhà đã nghèo mà lại chát đầy phấn son, ăn diện thô kệch không đúng hoàn cảnh.

Đến ngã ba Nam Thiên, chúng tôi chia tay. Mẹ tôi cố năn nỉ bà Ba, mẹ của Trung, đừng đánh hai chị em nữa. Mẹ quy trách lỗi do tôi gây ra  nên mới xẩy ra nông nỗi. Mẹ hứa sẽ nhờ chị Thơm, hàng xóm nhà tôi, gánh thùng bã đậu  đến đền bà. Bà trả lời mẹ tôi bằng khuôn mặt lạnh lùng đến phát ớn. Qua màn lệ, chị Hiền thì thầm bên tai tôi:”mẹ của Thọ tốt quá” rồi chị nghẹn lời.

Tôi tự hỏi nếu có người mẹ như thế chắc chẳng bao giờ tôi dám ngửng mặt nhìn đời. Tôi nhìn sang tượng Chúa Giêsu làm vua ở nhà thờ Đa minh và thầm nguyện cho chị em Hiền, Trung đừng bị đòn và nguyện xin Chúa đoái thương cho những ai đoạn trường.

Lời nguyện cầu vừa dâng lên thì một niềm vui len lỏi trong tâm hồn tôi khi so sánh mẹ tôi với bà Ba. Tôi nhớ lại lời của bà hàng mắm tôm:”Chúa sẽ trả công bội hậu cho cậu”. Phải chăng Chúa đã trả công cho tôi khi giúp đỡ người đàn bà hoạn nạn. Chúa là tình yèu. Ánh sáng tình yêu Chúa đã soi dẫn cho tôi biết được bao hy sinh của mẹ, bao nhiêu công việc khó nhọc bẩn thỉu mẹ đều gánh hết. Người mẹ đáng yêu như vậy, chỉ vì tôi chơi với những đứa bạn không tốt, nên đã hất hủi mẹ. Tôi nắm lấy tay mẹ và một niềm vui tràn dâng trong tâm hồn, và “con tim đã vui trở lại”. Tôi đã trút bỏ được gánh nặng cả nghìn cân đã đè nén tâm hồn tôi bao tháng ngày qua. Từ đây tôi không còn lo sợ mặc cảm khi đi bên người mẹ quê thân thương này nữa. Và người đã mở rộng cánh tay đón nhận sự trở về của đứa con…hoang đàng.

Nguyễn Trường Thọ